ŚRODOWISKO TECHNICZNE

Środowisko techniczne to ogół warunkówstworzonych przez człowieka, takich jak budownictwo, urządzenia, maszyny, środki komunikacyjne, ogół dóbr materialnych. Bywa ono określane również jako środo­wisko kulturowe, na które składają się wytwory kul­tury człowieka. Z punktu widzenia źródeł obciążenia współczesnego człowieka interesują nas te składniki środowiska technicznego, które wiążą się z jego wa­runkami bytowania.Środowisko społeczne stanowią warunki rozpatrywane od strony struktury grup i instytucji społecznych, kontaktów społecznych, struktury zawo­dowej ludzi, poziomu wykształcenia itd. Współczesne środowisko, jako część świata otacza­jącego człowieka, stało się niesłychanie zróżnicowane, czasowo i przestrzennie dalekosiężne, mniej zamknięte, niż było przed kilkudziesięciu laty.

CZŁOWIEK JAKO OGNIWO UKŁADU

W pojęciu środowiska mieści się zespół warunków     bodźców otaczających człowieka. J. Pieter w Słow­niku Psychologicznym (Ossolineum 1963, str. 283) de­finiuje środowisko jako „całokształt mniej lub więcej trwałych warunków świata zewnętrznego, w którym dany organizm żyje, a więc do którego sięsowuje”.Wyróżnia się różne typy środowiska w zależności od rodzaju bodźców. W poprzednim rozdziale mówiliśmy o  środowisku naturalnym, technicznym i społecznym jako źródłach obciążenia psychicznego.Środowisko naturalne lub biologicz­ne to ogół warunków klimatycznych, atmosferycznych, poza tym glebowych i terenowych, określonych jako krajobraz. Są to czynniki będące wytworem natury oraz człowieka (ogrody, pola uprawne). Do tego śro­dowiska zaliczamy świat zwierzęcy i roślinny.

ROLA W PRZYSTOSOWANIU

Odgrywają one rolę w przystosowaniu lub nieprzystosowaniu się człowieka do zmian w środowisku, a wynikają z jego zależności od otaczającego świata. Z jednej strony wymagania i zadania są przyczyną wzrostu aktywności człowieka, a z drugiej — jej skutkiem.Intensyfikacja wymagań i zadań wzrastająca z po­stępem cywilizacji technicznej, ze zmianą struktury zawodów, wzmożonym tempem życia i pracy, posta­wieniem spraw nauki i techniki w centrum uwagi człowieka oraz stworzeniem korzystnego klimatu dla twórczości, wynalazczości, pomysłowości — to nowe źródło naszego dzisiejszego obciążenia psychicznego.Przegląd źródeł obciążenia psychicznego we współ­czesnym życiu pozwala rozpatrzyć bardziej szczegó­łowo zagadnienie obciążenia człowieka z punktu wi­dzenia dominujących czynników środowiskowych oraz jego własnej aktywności.

ZAGROŻENIE PILOTA

Zagrożenie pilota w trudnych wa­runkach atmosferycznych przy zerwaniu łączności z Ziemią jest źródłem obciążenia psychicznego, a obciążeniem psychicznym jest brak dostatecz­nych danych o położeniu przestrzennym lub geogra­ficznym samolotu.W dalszych rozważaniach te rozgraniczenia nie będą ściśle przestrzegane, ponieważ różne czynniki mogą zarówno powodować obciążenie, jak również być obciążeniem.Z przedstawionych na ryc. 2 źródeł obciążenia psy­chicznego wydają się wynikać jeszcze dwa, wspólne dla wszystkich czynników środowiskowch i osobowych źródła, które są  równocześnie obciążeniem. Jest to wzrost wymagań i zadań, jakie stawia przed człowiekiem współczesność.

SYTUACJA STRESOWA

Ze względu na to, że zagrożenie jest definiowane w psychologii jako sytuacja stressowa, powstają wątpli­wości, czy zagrożenie jest źródłem obciążenia, czy też jest obciążeniem. W świetle naszej definicji obciąże­nia, przez które rozumiemy nie skutki, jakie ono wy­wołuje, ale stosunek różnych czynników zewnętrznych do psychiki człowieka, te same wątpliwości mogą bu­dzić inne wyróżnione źródła (np. stanowisko pracy, in­formacje). Hałas, który może powodować ból głowy, napięcie nerwowe, złość lub błędy w pracy — jest w naszym ujęciu obciążeniem, a źródło tego obciąże­nia to stanowisko robocze, akustyczne mieszkanie, po­stęp motoryzacji.

WZBOGACONE ŚRODOWISKO

Informacje tworzą środowisko „wzbogacone” przy szerokim ich dopływie, lub „zubożone” przy ich ograniczeniu lub całkowitym braku.Zagrożenie w rozumieniu^ obiektywnej sytu­acji to również źródło obciążenia, a często przeciąże­nia psychicznego. Współczesna cywilizacja, a szczegól­nie postęp techniczny, zwiększyły znacznie zasięg tego źródła. Sytuacje, w których człowiek jest narażony na utratę zdrowia, czy nawet życia, na pozbawienie pew­nych wartości, np. bezpiecznej przyszłości, kontaktu z innymi ludźmi, uprawnień, powodzenia, wypoczynku, swobody ruchu — obciążają w różnym stopniu jego psychikę.

WYRÓŻNIONE CZYNNIKI

Poza wyróżnionymi czynnikami środowiskowymi i osobowymi, które są źródłem obciążenia psychicznego, na uwagę zasługują dwa czynniki będące efektem po­stępu techniki i wzrastającej aktywności współczesne­go człowieka. Zaliczyliśmy do nich informację i za­grożenie. Oczywiście, że wydzielenie tych czynników jako osobnych źródeł obciążenia jest może sztuczne, bo wiążą się one z wszystkimi pozostałymi źródłami, jednak ze względu na ich znaczenie warto zastanowić się nad nimi odrębnie.Problem informacji, jej uzyskiwania, groma­dzenia i wykorzystania, jej nadmiaru lub niedoboru to problem naszych czasów. Mówimy dziś o wy­buchu „bomby I”: o przeciążeniu informacjami. Mno­żą się one niewspółmiernie do możliwości ich wchło­nięcia i wykorzystania przez człowieka. Obciążenie psychiczne związane z tym źródłem wynika między innymi z ograniczonej szybkości wchłaniania i pojem­ności umysłu.

ŹRÓDŁA OBCIĄŻENIA

Te dwa źródła obciążenia człowieka^pracującego stwarzają ., warunki fizyczne (akustyczne, klimatyczne) oraz che­miczne, które często poza uciążliwością zagrażają zdro­wiu, a nawet życiu jednostki. Obok niehigienicznych lub szkodliwych warunków pracy źródłem obciążenia psychicznego mogą być niewłaściwe warunki społecz­ne, a więc warunki działania indywidualnego i zespo­łowego w miejscu pracy.Środowisko społeczne, jakie otacza czło­wieka, to następne źródło obciążenia.psychicznego. Za- leżnie od. ról, jakie pełni człowiek w życiu rodzinnym, zawodowym i społecznym wchodzi^ on _w__określone stosunki, włąęzony_Jest w_funkcjonowanie różnych u- kładów^społecznych,, które mają wpływ_ na jego. roz­wój i na jego psychikę.

ŚRODOWISKO NATURALNE

Środowisko naturalne jest wypierane przez śro­dowisko techniczne, które, stwarzane przez człowieka, nie zawsze uwzględnia jego dobro. Rozwój tego środowiska poza udogodnieniami, ułatwieniami i udoskonaleniami stworzył dodatkowe bodźce, zmusza­jąc współczesnego człowieka do znoszenia różnych ob­ciążeń nieznanych poprzednim pokoleniom.Z jednej strony technika przyczynia się do postępu w każdej dziedzinie życia codziennego i umożliwia człowiekowi przystosowanie do środowiska, ale z dru­giej — nie likwiduje wielu uciążliwości, a przeciwnie, rodzi nowe. Jest to szczególnie widoczne we współdzia­łaniu człowieka z techniką w ś r o d o w isku pracyna wielu stanowiskach roboczych.

ISTOTA REAKTYWNA

Człowiek nie jest jedynie istotą reaktywną, popy­chaną przez zewnętrzne bodźce lub sytuacje. Przysto­sowując się do środowiska realizuje własne cele, po­trzeby, dążenia, zmienia sam siebie i swoje otoczenie, stanowi więc również sam dla siebie źródło obciążenia.Podstawowe źródła obciążenia psychicznego człowie­ka współczesnego zostały przedstawione na schemacie na ryc. 2, na którym uwzględniono czynniki fizyczne, techniczne, osobowe i społeczne. Dwa źródła obciąże­nia wyodrębniono w osobną grupę ze względu na ich szczególny wpływ na psychikę ^człowieka. Źródłami ty­mi są informacja i zagrożenie.Poważnym źródłem obciążenia jest środowisko naturalne systematycznie zatruwane, zanieczysz­czane i niszczone przez rozwijający się gwałtownie przemysł i postępującą aglomerację.

error: Content is protected !!